نماذِجُ من الإيثارِ عِندَ السَّلَفِ
- خرَج عبدُ
اللهِ بنُ جَعفَرٍ إلى ضَيعةٍ له، فنَزَل على نخيلِ قومٍ، وفيه غلامٌ أسوَدُ
يعمَلُ فيه، إذ أتى الغلامُ بقوتِه فدَخَل الحائِطَ كَلبٌ ودنا من الغلامِ، فرمى
إليه الغلامُ بقُرصٍ فأكَله، ثمَّ رمى إليه الثَّانيَ والثَّالِثَ فأكلَه، وعبدُ
اللهِ ينظُرُ إليه، فقال: يا غُلامُ، كم قُوتُك كُلَّ يومٍ؟ قال: ما رأيتَ. قال:
فلِمَ آثَرْتَ به هذا الكَلْبَ؟! قال: ما هي بأرضِ كِلابٍ، إنَّه جاء من مسافةٍ
بعيدةٍ جائِعًا، فكَرِهْتُ أن أشبَعَ وهو جائِعٌ! قال: فما أنت صانِعٌ اليومَ؟!
قال: أطوي يومي هذا! فقال عبدُ اللهِ بنُ جَعفَرٍ: أُلامُ على السَّخاءِ! إنَّ هذا
الغلامَ لأسخى منِّي! فاشترى الحائِطَ والغُلامَ وما فيه من الآلاتِ، فأعتَقَ
الغُلامَ ووَهَبَه منه !
- عن أبي
الحَسَنِ الأنطاكيِّ: أنَّه اجتمع عِندَه نَيِّفٌ وثلاثون رجُلًا بقريةٍ مِن قُرى
الرَّيِّ، ومعهم أرغِفةٌ معدودةٌ لا تُشبِعُ جَميعَهم، فكَسَّروا الرُّغْفانَ،
وأطفَؤوا السِّراجَ، وجَلَسوا للطَّعامِ، فلمَّا رُفِع فإذا الطَّعامُ بحالِه، لم
يأكُلْ منه أحدٌ شيئًا إيثارًا لصاحِبِه على نفسِه !
- قال الهَيثَمُ
بنُ جَميلٍ: جاء فُضَيلُ بنُ مَرزوقٍ -وكان من أئمَّةِ الهُدى زُهدًا وفَضلًا- إلى
الحَسَنِ بنِ حُيَيٍّ، فأخبَرَه أنْ ليس عِندَه شيءٌ، فقام الحَسَنُ، فأخرج
سِتَّةَ دراهِمَ، وأخبره أنَّه ليس عِندَه غيرُها، فقال: سُبحانَ اللهِ أليس عِندَك غيرُها
وأنا آخُذُها؟! فأخَذَ ثلاثةً وتَرَك ثلاثةً .
- ورُوِيَ أنَّ
مسروقًا ادَّانَ دَينًا ثقيلًا، وكان على أخيه خَيثمةَ دَينٌ، قال: فذَهَب مسروقٌ
فقضى دَينَ خيثمةَ وهو لا يَعلَمُ، وذَهَب خَيثمةُ فقضى دَينَ مَسروقٍ وهو لا
يَعلَمُ !
- وقال عبَّاسُ
بنُ دِهقانَ: ما خرَج أحدٌ من الدُّنيا كما دخَلها إلَّا بِشرُ بنُ الحارِثِ؛ فإنَّه أتاه رجُلٌ في مَرَضِه، فشكا إليه
الحاجةَ، فنَزَع قميصَه وأعطاه إيَّاه، واستعار ثوبًا فمات فيه !
- عن أبي جَعفَرٍ
محمَّدِ بنِ عبدِ الرَّحمنِ الصَّيرفيِّ، قال: (بَعَث إليَّ الحَكَمُ بنُ موسى في
أيَّامِ عيدٍ أنَّه يحتاجُ إلى نَفَقةٍ، ولم يَكُ عِندي إلَّا ثلاثةُ آلافِ
دِرهَمٍ، فوَجَّهْتُ إليه بها، فلمَّا صارت في قبضتِه وَجَّه إليه خلَّادُ بنُ
أسلَمَ أنَّه يحتاجُ إلى نَفَقةٍ، فوَجَّه بها كُلِّها إليه، واحتَجْتُ أنا إلى
نَفَقةٍ فوَجَّهْتُ إلى خَلَّادٍ: إنِّي أحتاجُ إلى نَفَقةٍ، فوَجَّه بها كُلِّها
إليَّ، فلمَّا رأيتُها مصرورةً في خِرقتِها وهي الدَّراهِمُ بعَيْنِها أنكَرْتُ
ذلك، فبعَثْتُ إلى خلَّادٍ: حَدِّثْني بقِصَّةِ هذه الدَّراهِمِ؟ فأخبَرَني أنَّ
الحكَمَ بنَ موسى بعَث بها إليه، فوَجَّهْتُ إلى الحَكَمِ منها بألفٍ، ووَجَّهْتُ
إلى خلَّادٍ منها بألفٍ، وأخذْتُ أنا منها ألفًا!) .
- عن محمَّدِ بنِ
داودَ قال: (سمِعتُ أبا بكرٍ الفُوطيَّ وأبا عَمرِو بنَ الأدميِّ يقولانِ، وكانا
يتواخيانِ في اللهِ تعالى: خرَجْنا من بغدادَ نريدُ الكوفةَ، فلمَّا صِرْنا في
بعضِ الطَّريقِ إذا نحن بسَبُعينِ رابِضَينِ على الطَّريقِ، فقال أبو بكرٍ لأبي
عَمرٍو: أنا أكبَرُ سِنًّا منك، دَعْني حتَّى أتقَدَّمَك، فإنْ كانت حادثةٌ
اشتَغَلوا بي عنك ونجَوتَ أنت! فقال أبو عَمرٍو: نفسي ما تسامِحُني بهذا، ولكِنْ
نكونُ جميعًا في مكانٍ واحدٍ، فإن كانت حادِثةٌ كُنَّا جميعًا، فجازا جميعًا في
وَسَطِ السَّبُعينِ فلم يتحَرَّكا، ومَرَّا سالِمَينِ!)
.
- و(خرَج إبراهيمُ بنُ أدهَمَ رَحِمه اللهُ في سَفَرٍ ومعه ثلاثةُ
نَفَرٍ، فدَخَلوا مسجدًا في بعضِ المفاوِزِ والبَردُ شديدٌ، وليس للمسجِدِ بابٌ،
فلمَّا ناموا قام إبراهيمُ فوَقَف على البابِ إلى الصَّباحِ، فقيل له: لمْ
تَنَمْ؟ فقال: خَشِيتُ أن يصيبَكم البَرْدُ، فقُمتُ مقامَ البابِ.
إيثارُ أحمدَ بنِ حَنبَلٍ:
(قال
هارونُ المُستَملي: لقيتُ أحمدَ بنَ حَنبَلٍ، فقُلتُ: ما عِندَنا شيءٌ. فأعطاني خمسةَ
دراهِمَ، وقال: ما عِندَنا غيرُها. قال المَرُّوذي: رأيتُ أبا عبدِ اللهِ قد وَهَب لرجُلٍ قميصَه، وقال:
ربَّما واسى مِن قُوتِه
அபூல் ஹஸன் அல்-அந்தாக்கி பற்றி கூறப்படுகிறது: ரய்ய் பகுதியிலுள்ள ஒரு கிராமத்தில், அவரிடம் முப்பதுக்கும் மேற்பட்டவர்கள் கூடியிருந்தனர். அவர்களிடம் சில ரொட்டிகள் மட்டுமே இருந்தன; அவை அனைவருக்கும் போதுமானதாக இல்லை. அவர்கள் அந்த ரொட்டிகளை துண்டித்தார்கள், விளக்கை அணைத்தார்கள், உணவிற்கு அமர்ந்தார்கள். பின்னர் பாத்திரம் எடுக்கப்பட்டபோது, உணவு இருந்தபடியே இருந்தது; தம்மைவிட மற்றவருக்கே முன்னுரிமை கொடுத்து யாரும் எதையும் சாப்பிடவில்லை!
அல்-ஹைதம் பின் ஜமீல் கூறினார்: ஃபுதைல் பின் மர்ஸூக் — அவர் துறவியிலும் நற்பண்பிலும் முன்னோடி — ஹசன் பின் ஹுயய்யிடம் வந்து, தன்னிடம் எதுவும் இல்லை என்று சொன்னார். உடனே ஹசன் எழுந்து ஆறு திர்ஹம்களை எடுத்துவந்து, “என்னிடம் இதைத்தவிர வேறில்லை” என்றார். அதற்கு அவர், “சுப்ஹானல்லாஹ்! உன்னிடம் இதைத்தவிர வேறில்லை என்றபோது, அதை முழுவதும் நான் எப்படித் எடுத்துக் கொள்வேன்?” என்று கூறி, மூன்றை மட்டும் எடுத்துக் கொண்டு, மூன்றை விட்டுச் சென்றார்.
மஸ்ரூக் என்பவருக்கு பெரிய கடன் இருந்தது. அவருடைய சகோதரர் கைதமாவுக்கும் கடன் இருந்தது. மஸ்ரூக் சென்று கைதமாவின் கடனை அவர் அறியாமல் செலுத்தினார். அதேபோல் கைதமா சென்று மஸ்ரூக்கின் கடனை அவர் அறியாமல் செலுத்தினார்!
அப்பாஸ் பின் திஹ்கான் கூறினார்: “உலகத்திலிருந்து, உலகில் வந்தபடியே வெளியேறியவர் பிஷ்ர் பின் அல்-ஹாரித் மட்டுமே. அவருடைய இறுதி நோயில் ஒருவர் வந்து தன் வறுமையைச் சொன்னபோது, அவர் தன் சட்டையை கழற்றி அவனுக்குக் கொடுத்தார். பிறகு வேறொருவரிடமிருந்து ஆடை கடன் வாங்கி அதிலேயே மரணமடைந்தார்.”
அபூ ஜஃபர் முஹம்மத் பின் அப்துர் ரஹ்மான் அஸ்-ஸைரஃபி கூறினார்:
“ஈத் நாட்களில் ஹகம் பின் மூசா எனக்கு செய்தி அனுப்பி, செலவிற்குப் பணம் தேவை என்று கூறினார். என்னிடம் மூவாயிரம் திர்ஹம்கள் மட்டுமே இருந்தன; அவற்றை அனைத்தையும் அவரிடம் அனுப்பினேன். அவர் பெற்றதும், கல்லாத் பின் அஸ்லம் அவரிடம் செலவிற்குப் பணம் தேவை என்று செய்தி அனுப்பினார்; உடனே ஹகம் அவற்றை அனைத்தையும் அவரிடம் அனுப்பிவிட்டார். பின்னர் எனக்கே செலவிற்குப் பணம் தேவைப்பட்டதால், கல்லாதிடம் செய்தி அனுப்பினேன்; அவர் அதே பணத்தை முழுவதுமாக மீண்டும் எனக்கு அனுப்பினார். அந்தப் பணப்பை அதே துணியிலும் அதே நாணயங்களுடனும் இருந்ததைப் பார்த்து ஆச்சரியப்பட்டேன். பின்னர் கல்லாதிடம் கேட்டேன்; அவர், ஹகம் அதைப் அனுப்பியதாகச் சொன்னார். அதனால் ஆயிரம் திர்ஹம்களை ஹகமுக்கும், ஆயிரத்தை கல்லாதுக்கும் அனுப்பி, ஆயிரத்தை நான் வைத்துக் கொண்டேன்.”
முஹம்மத் பின் தாவூத் கூறினார்:
“நான் அபூபக்ர் அல்-ஃபூத்தியும் அபூஅம்ர் பின் அல்-அதமியும் பேசுவதை கேட்டேன். அவர்கள் அல்லாஹ்வுக்காக சகோதரர்களாக இருந்தனர். நாங்கள் பக்தாதிலிருந்து கூஃபாவிற்கு பயணம் செய்தோம். வழியில் இரு சிங்கங்கள் பாதையில் படுத்திருந்தன. அபூபக்ர், அபூஅம்ரிடம், ‘நான் வயதில் பெரியவன்; நான் முன்னால் செல்வேன். ஏதாவது ஆபத்து வந்தால், அவை என்னைத் தாக்கும்; நீ தப்பிப்பாய்’ என்றார். அதற்கு அபூஅம்ர், ‘என் மனம் இதை ஏற்காது. நாம் இருவரும் ஒன்றாக இருப்போம்; ஏதாவது நடந்தால் இருவருக்கும் ஒன்றாகவே நடக்கட்டும்’ என்றார். அவர்கள் இருவரும் அந்த இரு சிங்கங்களின் நடுவே சென்றார்கள்; அவை அசையவே இல்லை. அவர்கள் பாதுகாப்பாகச் சென்றார்கள்.”
இப்ராஹீம் பின் அத்ஹம் رحمه الله பயணத்தில் மூவருடன் இருந்தார். அவர்கள் ஒரு வெறிச்சோடிய இடத்தில் உள்ள பள்ளிவாசலுக்குள் சென்றார்கள். கடும் குளிர்; அந்த பள்ளிவாசலுக்கு கதவு இல்லை. அவர்கள் தூங்கியபோது, இப்ராஹீம் எழுந்து கதவு இருக்கும் இடத்தில் காலை வரை நின்றார். அவரிடம், “ஏன் தூங்கவில்லை?” என்று கேட்டபோது, “உங்களுக்கு குளிர் தாக்கிவிடுமோ என்று பயந்தேன்; அதனால் கதவாக நின்றேன்” என்றார்.
இமாம் அஹ்மத் பின் ஹன்பலின் தன்னலமின்மை:
ஹாரூன் அல்-முஸ்தம்லி கூறினார்: “நான் அஹ்மத் பின் ஹன்பலை சந்தித்து, ‘எங்களிடம் எதுவும் இல்லை’ என்றேன். அவர் எனக்கு ஐந்து திர்ஹம்கள் கொடுத்து, ‘எங்களிடம் இதைத்தவிர வேறில்லை’ என்றார்.”
அல்-மர்ரூதி கூறினார்: “அபூ அப்தில்லாஹ் (இமாம் அஹ்மத்) ஒருவருக்கு தன் சட்டையை அன்பளிப்பாக வழங்கியதை நான் கண்டேன். அவர் தன் உணவிலிருந்தே பகிர்ந்து உதவுவார்.”
